Vandaag is het World Narcissistic Abuse Awareness Day. Deze week is het ook de Week van de Mentale Gezondheid, met als thema: overbruggen. Verbinding maken. Twee momenten die vragen om aandacht voor wat in de praktijk structureel wordt gemist.
Wie werkt met slachtoffers van dwingende controle herkent het. Mensen die zichzelf zijn kwijtgeraakt. Die jarenlang hebben geleerd dat nabijheid gevaarlijk is, dat aanpassen noodzakelijk was om veilig te blijven, dat de eigen waarneming niet te vertrouwen was. Mensen die willen herstellen, maar merken dat verbinding maken en voelen soms zo moeilijk is.
Misschien herken je dit ook dichter bij huis.
Wat dwingende controle doet met verbinding
Langdurige dwingende controle raakt niet alleen de vrijheid van slachtoffers. Het raakt hun vermogen tot verbinding. Met anderen. Met zichzelf. Met het eigen gevoel van veiligheid.
Het zenuwstelsel leert de omgeving continu scannen op gevaar. Ook in veilige situaties blijft dat systeem actief. Nabijheid is beladen geworden, want nabijheid was lange tijd de plek waar het gevaar vandaan kwam. Die overtuigingen ontstonden als overlevingsstrategie. Ze waren essentieel om er doorheen te komen, maar ze maken het kunnen vertrouwen en herstellen van verbinding moeilijk.
Wie in isolatie gewond raakte, heelt in verbinding. En dat proces luistert nauw.
Wat vraagt dit in de begeleiding?
Op basis van wat duizenden slachtoffers in de afgelopen twaalf jaar met ons deelden, zien wij hoe essentieel dit fundament is. Zonder ervaren veiligheid blijft het systeem in de alarmstand staan. Interventies beklijven niet. Gesprekken stranden. Niet omdat iemand niet wil werken aan herstel, maar omdat er nog onvoldoende veiligheid ervaren wordt om dat toe te laten.
De therapeutische relatie zelf is vaak de eerste stap: consistentie, voorspelbaarheid, een rustige aanwezigheid. Iemand die erkent wat er is gebeurd, dwingende controle begrijpt en niet zoekt naar twee kanten van een verhaal waar er maar één pleger is.
Het verhaal van Hester
Hester groeide op bij een narcistische moeder. Wat ze voelde werd ontkend, wat ze deed was nooit goed genoeg. Ze leerde vroeg dat zich volledig aanpassen de enige manier was om de vrede te bewaren. Als volwassene belandde ze in een partnerrelatie waarin datzelfde patroon zich herhaalde. Haar partner bepaalde wie ze mocht zien, hoe ze zich moest gedragen, wat ze mocht voelen. Pas toen ze het contact met zichzelf bijna volledig had verloren en een vriendin haar spiegelde wat er aan de hand was, begon ze te begrijpen wat haar was overkomen. Met de juiste hulp lukte het haar om zich los te maken.
„Als ik zie wat ik achter me heb en waar ik nu sta… Je gaat snel weer door met je leven als het eenmaal weer gaat, maar op zo’n dag als vandaag is het goed om even stil te staan. Ook te weten dat je niet alleen bent.“
Verbinding als fundament van herstel
Het kantelpunt in het herstel van veel slachtoffers is duiding en erkenning. Van iemand die begrijpt wat dwingende controle heeft gedaan, hoe diep deze vorm van mishandeling gaat. Zo vinden slachtoffers hun weg terug, met de juiste begeleiding.
Wij zijn dankbaar voor iedereen die dat werk doet, in de spreekkamer en daarbuiten. Er komt meer aandacht voor deze problematiek, maar er is nog veel te winnen. Dwingende controle blijft voor veel professionals onvoldoende herkenbaar. Zonder die herkenning blijven slachtoffers onzichtbaar.
Deel dit artikel met een collega of betrokkene voor wie dit thema relevant is.
Kijk rond op deze website voor meer informatie over dwingende controle en herstel, de boeken van Iris Koops, onze trainingen en ons netwerk van therapeuten.