Dit is een gastcolumn van Nathan.
Er is een intens rouwproces op gang gekomen: om alles wat nooit is geweest, wat niet bestond, maar ook nooit meer zal komen. Woede over alles wat gebeurde, wat werd verzwegen of juist wel gezegd om te manipuleren. Mijn eigenheid werd afgebroken, mijn waarachtige ja of nee kon niet bestaan. Menselijke waarden en mijn schuldgevoel werden zo ingezet dat ik mijzelf moest verraden. Ik werd uitgespeeld tegen mezelf.
Ik ben als kind slachtoffer geweest van seksueel misbruik binnen een narcistisch gezin. Mijn jeugd was doorspekt met dwingende controle. Om specifieker te zijn; ik ben als kind misbruikt door twee broers en opgegroeid bij narcistische ouders. Het gezin waarin ik opgroeide werd gekenmerkt door het cultiveren van onveiligheid, grenzeloosheid en destructief gedrag. Zowel wat mij is aangedaan als de context waarbinnen dit plaatsvond, hebben veel impact op me gehad. Ik had veel last van dissociatie, herbelevingen, gevoelens van schaamte en schuld. Vier jaar geleden ging de beerput open en sindsdien heb ik vele stappen gezet in mijn herstel (ik schrijf hierover op mijn eigen blog). In dit proces zijn onder andere de boeken van Iris Koops voor mij een enorme steun geweest en dat zijn ze nog steeds.
Vorig jaar had ik een periode geen werk. Het bleek uiteindelijk een geluk bij een ongeluk…ik kreeg bijna een jaar WW uitkering en heb hier zonder dat dit mijn plan was, gebruik van mogen maken. Ineens kreeg ik tijd en ruimte om tijdrovend en diep verwerkingswerk te doen. Nadat de kinderen naar school waren en de kamer opgeruimd, ging ik op onze bank zitten en opende weer een boek van Iris Koops.
Zij is de grondlegger van “Het Verdwenen Zelf”, een organisatie die zich inzet om kennis over narcistische mishandeling te verspreiden en hulp te bieden aan slachtoffers. Ontzettend belangrijk en helaas noodzakelijk. Er zijn teveel mensen die vanuit de eigen pijnlijke ervaring de gevolgen kennen van intieme terreur en dwingende controle, andere woorden die dezelfde schadelijke dynamiek weergeven.
Deze woorden hebben een enorme lading. En net als bij de start van mijn verwerking van het seksueel misbruik, had ik de uitdaging de beweging ernaartoe te maken. Terwijl ik ook vooral ervan weg wilde. “Zo erg is het toch niet?”, “Je verzint het allemaal maar zelf.”, “De enige gek ben jezelf.” en een veelheid van dergelijke interne oordelen kon ik horen. Er brak een periode aan, om opnieuw eerst mezelf te geloven en te valideren. Om tegen mezelf te zeggen: Het klopt. Dit is echt gebeurd.
Het eerste boek “Herstellen van narcistische mishandeling” hielp om te gaan herkennen. Elke keer weer nieuwe onderdelen zien. De communicatie binnen het gezin waarin ik opgroeide, het uitspelen van de kinderen onderling, de informatie die de ene wel werd gegeven, de ander niet. De verdeel en heers dynamieken. Het grensoverschrijdend delen van details die ik als kind helemaal niet zou moeten weten. Of dan juist weer de stilte behandelingen. Het verantwoordelijk worden gehouden voor de algehele sfeer thuis en emoties van de ouder. Parentificatie.
Elke keer was het stukken herkennen, erkennen en dan de herinneringen en emoties opnieuw beleven. Heel vaak hoefde ik maar een pagina te lezen. Dan raakte iets mij dusdanig dat ik tijd nodig had om dit te verwerken. Op zo’n moment besloot ik het boek even weg te leggen en in de middag wat anders te gaan doen, voordat ik de kinderen ging ophalen en voor ons gezin mocht zorgen.
Ook het tweede boek van Iris brengt veel in beweging, door de zaken die het aanraakt, die helpen om zelfstandig het nodige verwerkingswerk te doen. “Je leven in eigen hand”, de titel is toepasselijk. Opnieuw bracht ik vele ochtenden door op onze bank, soms maar enkele zinnen lezend, diep geraakt door alles wat ik begon te herkennen.
Dit boek hielp me ook in het afleggen van mijn onterechte schuldgevoelens. Iris schrijft in haar stuk over seksueel misbruik van kinderen binnen een narcistisch systeem: ‘Kinderen zijn geneigd de schuld op zich te nemen. Mishandelde kinderen komen vaak vast te zitten in een keten van schaamte en schuldgevoelens. Dit speelt bij slachtoffers van de combinatie narcistische mishandeling en seksueel misbruik nog sterker. Ze kunnen geen kant op’.
Het hoofdstuk over dissociatie: één brok herkenning. De uitleg over de narcist die egosyntoon is: hij of zij is niet in staat tot mentaliseren of vragen te stellen over de eigen beleving. Het projecteren, het externaliseren, het omdraaien, het wordt allemaal langzaam duidelijk. Uiteraard de bekende DARVO maar om hier een veelvoud van voorbeelden en praktijksituaties van te lezen, tot ook uitgebreide ervaringsverhalen. Pijnlijk om de zinloosheid van dit alles te realiseren. Het gaat waarschijnlijk nooit anders worden. De narcist heeft een beeld van mij en de situatie die niet klopt, maar ik kan dat op geen enkele manier veranderen. Het is zinloos hieraan vast te houden.
Ik ben opgegroeid in een grote leugen. Drijfzand was de basis van mijn opgroeien. Dit twijfelen aan jezelf is er altijd geweest, van de wieg af. Net zoals veel andere kinderen die in zo’n gestoord systeem opgroeien was ik als kind altijd alert, zorgend voor mijn ouders en de sfeer in huis. Totdat je als volwassene ontdekt dat er een totaal andere realiteit is.
Ik begon het te zien. Het was moeilijk bij tijden omdat het zo confronterend was. Hele stukken schreef ik over, wat mij raakte of herinneringen ophaalde. Maar het licht begon ook door te breken. Zoals de ochtendzon die door de mist breekt en de omgeving uiteindelijk helder zichtbaar maakt. Zo werd het voor mij steeds lichter en minder duister. Dit stukje van Iris vat het voor mij wel samen:
‘Ik wil nooit meer het land van de duisternis in. Ik ben volledig uitgeput door het voortdurend uitvogelen wat er van mij verwacht wordt en dat gedrag maar braaf te laten zien. De belangrijkste reden dat ik het niet meer wil, is omdat het zinloos is. Het is een systeem in stand houden waar geen enkele groei, geen enkel leven in zit. Een systeem dat alleen maar gericht is op overleven, op een destructieve en dogmatische manier’.
Het was veel, het is veel. Teveel om hier te benoemen. Hierboven is een korte opsomming van de pagina’s die ik vol schreef bij het boek. Het ervaren van die duisternis, het herkennen van de zovele destructieve patronen waarmee ik ben opgegroeid. Het heeft die lange maanden gekost om mijzelf daarvan steeds vrijer te maken maar is me zoveel waard.
Want wat is die vrijheid verslavend! Ik kan nu, weer een jaar verder zeggen dat ik er echt uit ben en nooit meer terug ga. Toch kan ik die duisternis ook nog voelen. Ik kan mezelf kwijtraken, het verdwenen zelf blijft kwetsbaar. Ik kan geraakt worden en dan kost het soms een paar dagen om mezelf weer te vinden.
Maar als dit mij nu overkomt, ben ik lief voor mezelf. Erken ik wat ik voel en ervaar. Weet ik dat ik niet gek ben. Dat dit een gevolg is van de bizarre context en grensoverschrijding waar ik uit voortkom. En dan geef ik mezelf de diepste knuffel die maar mogelijk is. Erken ik hoe ongelooflijk rot, fout, smerig of vuil het was. En besluit wat ik er nu mee wil. En dat is er vrij van zijn.
Een verdwenen zelf heeft plaatsgemaakt voor mijn hervonden eigenheid.
Mezelf zijn. Wat een cadeau.
Illustratie uit: De Verloren Knuffel Brigade (p. 21) door @Evelien Groen. ISBN 9789085603696