De pleger verkrijgt langzaam maar zeker controle over vrijwel alle aspecten van iemands leven (de mate en intensiteit kunnen per individueel geval verschillen):
- uiterlijk
- innerlijk (gevoelens, gedachtes)
- expressie (hobby’s )
- werk
- contacten
In een partnerrelatie betekent dit dat het slachtoffer ongemerkt niet meer zelf kan bepalen met wie ze om gaat, waar ze haar tijd aan besteedt et cetera. De pleger wendt dit vaak voor als ‘zorg’: ‘ik weet wat goed is voor jou’. Omdat de pleger sluipenderwijs alle beslissingen in het leven van het slachtoffer overneemt, brokkelt diens autonomie volledig af. Hij of zij raakt het gevoel van identiteit kwijt en kan niet meer zelfstandig beslissingen nemen. Deze ‘volgzaamheid’ wordt vaak verward met vrijwillige instemming, waarbij niet wordt gezien hoe iemand doelbewust in een web wordt gesponnen.
Een destructieve ouder zal op een vergelijkbare manier zijn of haar kind(eren) overheersen en ondermijnen, tot dit kind op een steeds smallere richel moet zien te overleven.
De pleger zet o.a. de volgende tactieken in qua vrijheidsbeperking:
Slachtoffer voortdurend in de gaten houden
Onder het mom van ‘bezorgdheid’ willen weten waar het slachtoffer heen gaat, door bijvoorbeeld de locatiegegevens aan te zetten van telefoon, voor haar ‘veiligheid’. Of het slachtoffer dwingen om continu bereikbaar te zijn. De pleger is er op uit om of diens partner en/of kind(eren) te micro-managen. Sommige kinderen kregen dit ook letterlijk te horen: ‘mamma weet altijd en overal waar je bent en wat je doet’. Niet voor niets hebben ook cliënten die zich los hebben kunnen maken nog jaren na de relatie het gevoel overal achtervolgd te worden. Stalking is hier de uiterste vorm van.
Vanuit het gevoel van eigendom (‘jij bent van mij’) uiten veel plegers jaloerse beschuldigingen naar hun slachtoffer en houden haar ook op dit gebied in de gaten. Sommige slachtoffers moeten zich verantwoorden voor elk praatje dat ze toevallig met een voorbijganger gemaakt hebben. Als deze jaloezie obsessieve en gevaarlijke vormen aanneemt kan dit een voorbode zijn van femicide.
Bepalen hoe het slachtoffer de dingen doet middels (subtiele) dwang
Naar de partner of kinderen toe zijn er bijvoorbeeld ongeschreven regels hoe het huishouden gedaan moet worden. De pleger brengt dit zo dat als je je aan de regels houdt, je dan goed zit. Het fnuikende is dat het hem helemaal niet om dat huishouden gaat, het is slechts een middel om de ander te kleineren, bij de les te houden en ‘uit te wissen’. Daarom zullen de regels ook dagelijks veranderen. Deze kunnen zich over elk levensgebied uitstrekken.
Bepalen waar het slachtoffer zijn of haar tijd aan besteedt
De pleger wil kunnen bepalen hoe het slachtoffer zijn of haar leven inricht. Vaak vindt deze dwang indirect plaats: het slachtoffer heeft alle energie nodig om de relatie vol te kunnen houden en zal bijvoorbeeld een hobby eerder opgeven als die ook nog eens door de pleger bekritiseerd is. Het wordt niet regelrecht verboden; dat zou de dwang te zichtbaar maken. De pleger kan vervolgens zeggen dat het haar eigen keus is geweest om iets waar ze van hield niet meer te doen. Hetzelfde kan gelden voor een opleiding of baan.
De financiën overnemen
De pleger wil bepalen hoeveel geld het slachtoffer tot haar beschikking heeft en waaraan ze het uitgeeft. Sommige plegers zorgen ervoor dat het slachtoffer om geld moet vragen, wat hen een gevoel van macht geeft. Het doel van dit alles is het slachtoffer geheel afhankelijk maken; dit voorkomt mede dat hij of zij kan vertrekken. Er zijn ook plegers die niet ‘kunnen’ bijdragen aan de financiën en van hun partner verlangen het geld binnen te brengen, en op diens schuldgevoel inwerken.