Vorige week werd de laatste aflevering uitgezonden van Klinkt als een sekte van Israel van Dorsten, een serie die raakt en die terug te kijken is via NPOstart. Israel ontmoet lotgenoten uit verschillende geïsoleerde gemeenschappen en onderzoekt hoe gesloten systemen ontstaan, hoe mensen erin verstrikt raken en wat er nodig is om weer vrij te worden. Wat de serie zo bijzonder maakt is de manier waarop Israel te werk gaat; integer, persoonlijk en genuanceerd. De interviews gaan ergens over. Ze laten zien hoe isolatie, indoctrinatie en psychologische manipulatie mensen gevangen houden. Mechanismen die herkenbaar zijn, ongeacht de context waarin ze plaatsvinden.
Israel van Dorsten weet waarover hij het heeft. Hij leefde 25 jaar lang afgesloten van de buitenwereld in een geïsoleerd gezin in Ruinerwold en wist in 2019 te ontsnappen. Als socioloog in opleiding met diepgaande kennis van psychologische manipulatie en controle combineert hij ervaringskennis met een theoretisch kader. Hij stelt vragen die anderen niet stellen. Zijn gesprekspartners voelen dat. En dat maakt de serie zo raak.
Wat de serie ons leert is drieledig. Dwingende controle is niet gebonden aan één context. Isolatie, indoctrinatie, manipulatie en het sluipende verlies van de eigen identiteit zijn herkenbaar, of ze zich nu afspelen in een gezin, een partnerrelatie of een gesloten gemeenschap. Ervaringskennis opent deuren die theorie niet opent; de serie laat zien hoe waardevol die kennisbron is. En herkenning is de eerste stap naar vrijheid; voor de mensen in de serie, maar ook voor iedereen die zichzelf of een ander herkent in wat er wordt verteld.
Want wat de serie laat zien, zal voor velen herkenbaar zijn. Isolatie. Indoctrinatie. Psychologische manipulatie. Het sluipende verlies van jezelf. Deze mechanismen zijn niet voorbehouden aan sektes. Ze spelen zich af overal waar iemand systematisch de controle over een ander overneemt. In gezinnen. In relaties. Onder de radar. Niet voor niets noemde Iris Koops eerder in een artikel ‘een destructieve relatie een sekte voor twee’.
Het Verdwenen Zelf werkt al jaren vanuit diezelfde overtuiging en juicht het toe dat Israel met deze serie het bewustzijn vergroot over dwingende controle in gesloten systemen.
Heb je deze serie van de EO gemist of wil je hem opnieuw bekijken? Kijk terug via NPOstart.